Tarımda kullanılan sulama yöntemleri, suyun su kaynağından alınıp tarlaya dağıtılma şekline göre sınıflandırılır. Temelde 4 ana kategori vardır. Bu yöntemlerin seçimi; arazinin eğimi, toprak yapısı, su kaynağının miktarı ve yetiştirilen bitkinin türüne göre belirlenir [1].

1. Yüzey (Salma) Sulama Yöntemleri

Su, tarla yüzeyinde gravite (yerçekimi) etkisiyle akıtılarak dağıtılır.

• Salma (Vahşi) Sulama: Su, tarla başından serbest bırakılır ve kontrolsüzce yayılır. Verimsiz ve su israfı en yüksek yöntemdir.
• Tava Sulama: Tarla küçük setlerle (tavalara) bölünür, su havuzcuklar içinde birikir. Pirinç gibi su seven bitkilerde kullanılır.
• Karık Sulama: Bitki sıraları arasına açılan küçük kanallar (karıklar) boyunca su akıtılır. Sebze, mısır ve pamukta yaygındır.
  Dezavantaj: Su dağılımı homojen değildir, derine sızma kayıpları yüksektir ve erozyona neden olabilir.

2. Yağmurlama Sulama Yöntemi

Suyun, basınçla borulara verilip yağmur gibi püskürten başlıklar (sprinkler) aracılığıyla bitkinin üzerine düşmesi prensibine dayanır.

• Çeşitleri: Taşınabilir, Yarı Taşınabilir, Merkezi Pivot (Center Pivot) ve Lineer Hareketli sistemler.
• Avantaj/Dezavantaj: Meyilli arazilerde kullanılabilir ve homojen dağılım sağlar. Ancak rüzgarlı havalarda verim düşer ve enerji (pompa) maliyeti yüksektir [2].

3. Damla Sulama Yöntemi

Su, düşük basınçlı bir sistemle borulara iletilir ve doğrudan bitki kök bölgesine, damlalar halinde (damlatıcı/dripper) verilir.

• Yüzey Damla Sulama: Lateraller (ince borular) toprak yüzeyindedir.
• Yüzey Altı (Subsurface) Damla Sulama (SDI): Lateraller toprak altına (10-50 cm) gömülür. Buharlaşma kaybı sıfıra yakındır.
• Avantaj: Yabancı ot gelişimi azalır, tuzlu su kullanımına daha elverişlidir ve gübreleme (fertigasyon) imkanı sunar.

4. Mikro Yağmurlama (Mikro Sprinkler)

Genellikle meyve bahçelerinde ve seralarda kullanılır. Her ağacın altına yerleştirilen küçük başlıklarla, suyu sadece o ağacın kök bölgesine yağmurlama şeklinde verir.

En Su Tasarruflu Yöntem Hangisidir?

Literatürde ve saha uygulamalarında açık ara en su tasarruflu yöntem: DAMLA SULAMA'dır (özellikle yüzey altı damla sulama).

Neden Damla Sulama?
Su, bitkinin tam ihtiyaç duyduğu noktaya, sadece kök bölgesine verilir. Bitki gövdesi, yaprakları veya tarlanın boş kısımları ıslanmaz. Bu sayede buharlaşma, yüzey akışı ve derine sızma kayıpları en aza indirilir [3].

Yüzey Altı Damla Sulama (SDI) ile Maksimum Tasarruf: Borular toprak altında olduğu için yüzey buharlaşması tamamen engellenir. Ayrıca traktör geçişi ve hasat sırasında boruların zarar görme riski ortadan kalkar.

Önemli Uyarı ve Sonuç

"En tasarruflu sistem, doğru tasarlanmış ve iyi yönetilen sistemdir." Damla sulama, sıralı bitkiler (sebze, meyve, mısır, pamuk) için idealdir. Ancak buğday gibi sık ekilen bitkilerde kurulum maliyeti nedeniyle Merkezi Pivot gibi modern yağmurlama sistemleri tercih edilebilir.

Su kıtlığı yaşanan günümüzde, damla sulama teknolojisi bir tercih değil, sürdürülebilirlik için bir zorunluluktur [4].